الفصل الرّابع : في القُوي فصل چهارم : نيروها و قوا « 1 » و هى ثَلاثَةُ أقسامٍ : - طَبيعيَّةٌ ، و هي في الكَبِدِ . - و حَيَوانيَّةٌ ، و هى في القَلبِ . - و نَفسانيَّةٌ ، و هى في الدِّماغِ . نيروهاى بدن بر سه قسم‌اند : نيروى طبيعى كه خاستگاه آن كبد است ؛ نيروى حيوانى كه خاستگاه آن قلب است ؛ و نيروى نفسانى كه خاستگاه آن مغز است . أمّا القُوَّةُ « 2 » الطَّبيعيَّةُ الف . نيروى طبيعى فَتَنقَسِمُ إلى قِسمَينِ : مَخدُومَةٍ و خادِمَةٍ . اين نيرو خود به " قوه خادمه " و " قوه مخدومه " تقسيم مىشود . « 3 »

--> ( 1 ) . قوه لفظ مشتركى است كه در بسيارى موارد به كار رفته و ترجمه همه آنها به نيرو يا قوه خوانندگان را دچار اشتباه مىكند . از اين رو در ترجمه اين فصل ، ميان نيرو و قوه فرق گذاشته‌ايم . مراد از نيرو ، " انرژى اصلي برخاسته از منبع " و منظور از قوه " زير مجموعه‌هاى همان نيروى اصلى " است كه در بدن كارهاي مختلفى انجام مىدهند و شدت و ضعف دارند . ( 2 ) . ب : ( القوة ) ساقطة . ( 3 ) . بحث از اينكه آيا قوا خود به قواى ديگرى تقسيم مىشوند يا اين تقسيم‌بنديها بر اساس عملكرد قواى سه‌گانه رخ داده است در اين دفتر نمىگنجد و تفصيل آن را در كتاب مستقلى به نام " امور طبيعيه در پزشكى ايرانى " خواهيم آورد . اما چون اطبا و فلاسفه قوا را به همين شكل تقسيم كرده‌اند ، در ترجمه نيز نظر ايشان ملاك عمل قرار گرفته است ، هر چند اشكالاتى بر آن وارد باشد .